Rijntje Biljardt: de geheimen van een 19e-eeuwse keukenmeid

 

Heb jij al kennis gemaakt met Rijntje Biljardt? De media-aandacht voor deze 19e-eeuwse keukenmeid en kookboekenschrijfster de afgelopen week kan je vast niet ontgaan zijn. Bijna tweehonderd jaar keken we niet om naar deze dame, maar nu mocht zij uitgebreid haar verhaal doen in dagbladen, blogs, en actualiteitenprogramma’s. Bij Koffietijd werden zelfs haar eigen recepten nagekookt.

Allemaal te danken aan culinair historica Lyzet Kruyff en redacteur/styliste Judith Baehner. De eerste vond het kleine kookschriftje van Rijntje uit 1840 bij een Amsterdamse antiquair en raakte nieuwsgierig naar de achtergrond van deze vrouw. Vooral dat ene zinnetje in de inleiding intrigeerde haar: zij zou in 1837 hebben gekookt voor kroonprinses Anna Paulowna.
Wie was Rijntje? Waar kwam ze vandaan? Hoe schopte zij het zover tot deze koninklijke kringen?

Kookboek met een ziel
Samen doken zij in verschillende archieven in het land op zoek naar sporen van Rijntje. Zij bezochten kastelen, musea en bibliotheken en bestudeerden menukaarten om een beeld te krijgen van wat men in de hoogste kringen voorgeschoteld kreeg. Het resultaat: Rijntjes Keukengeheimen. Een prachtig kookboek met recepten geïnspireerd op die van Rijntje. Het leert je verrassende dingen over het leven in de 19e eeuw. Hoe destijds producten werden bewaard en ingemaakt.
Het levensverhaal van Rijntje dat als een rode draad door het boek loopt, maakt het kookboek extra bijzonder. Ze schopte het van timmermansdochter tot keukenmeid in kastelen en grachtenpanden. Van kookboekenschrijfster tot cateraar en uiteindelijke wafelbakstertje. Daarmee geven de auteurs Rijntje een gezicht en het originele kookschriftje weer een ziel.

Als kookgek vind ik het kookboek meer dan geslaagd. De makers van het boek hebben een mooie vertaalslag weten te maken naar hedendaagse gerechten. ‘Blammezie van Chocolaad ‘ wordt ganache met vanilleroom. ‘Zoete amulette’ wordt een zoete, luchtige omelet met rabarbercompote. Er staan geen onbekende ingrediënten of moeilijke bereidingstechnieken in beschreven. En nergens tref je zware maaltijden aan waar de 19e -eeuw toch wel bekend om staat. Negentiende-eeuws koken wordt hiermee niet saai en ingewikkeld, maar juist heel hip. En daar word ik als historica natuurlijk heel blij van.

Het mysterie van Rijntje
Het boek bekeken door mijn historische bril roept toch wel heel wat vragen op over het leven van Rijntje. Wat veroorzaakte de breuk tussen haar en haar man? Wie inspireerde haar het meest op het gebied van koken. Waarheen verdween de tweede man in haar leven? Vragen die door de tand des tijds waarschijnlijk onbeantwoord blijven.

Maar het roept ook vragen over het levenswerk van Rijntje en de keuzes van de auteurs. Zo toont Rijntjes Keukengeheimen, behalve de titelplaat, niets van de inhoud van het origineel. Welke recepten authentiek zijn en welke vertaald zijn naar moderne smaak en bereidingswijze kun je hierdoor niet goed afleiden. Dat maakt nieuwsgierig.

Slechts één zin uit Rijntjes kookschrift suggereert dat zij gekookt zou hebben voor kroonprinses Anna Paulowna. En hoewel dit, gezien de kringen waarin zij zich een aantal jaren in begeeft, heel goed mogelijk is, wordt dit nergens met bronnen onderbouwd. Trouwens jammer dat net die ene zin waar het allemaal om draait niet in het boek staat afgebeeld. Toch maar een keer een kijkje nemen in een origineel exemplaar dat in de Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam wordt bewaard.

En waar komen die bijzondere historische teksten vandaan die her en der worden weergegeven? Sommigen wekken de indruk dat ze uit het kookschriftje komen. Maar eerder illustreren ze het leven in die periode, dan het leven van Rijntje. Liever had ik gezien welk archiefmateriaal precies is gebruikt, maar in de lijst van verantwoording wordt dit niet vermeld.

Ik ben blij kennis gemaakt te hebben met deze kokkin van twee eeuwen geleden. Zij is een van de weinige keukenmeiden die we nu beter hebben leren kennen. Ondanks haar mysterieuze kanten niet minder fascinerend. Maar het is wachten op een ‘Making of…Rijntjes Keukengeheimen‘ of een nog iets vollediger tweede druk.

Geplaatste advertentie door Rijntje Biljardt in Dagblad van ‘s Gravenhage 02-12-1842

 

Lees ook:Mijn keukengeheimen
Lees ook:Smaakmakend, over koken zonder je neus
Lees ook:Koninklijke tafelmanieren
Lees ook:Zondagmiddaglezingen Okura
Lees ook:Vinazza, kookboek uit een Italiaans paradijs

Geen reacties // Reageer